Baden-Württemberg Aile Mahkemesi, yeni bir kararında, bir tür CAH[1] teşhisi konulan interseks bir küçüğün ebeveynleri tarafından açılan ve küçüğün cinsiyet özelliklerinin değiştirilmesine yönelik bir müdahaleye rıza gösterme yetkisi talep eden bir davayı karara bağladı. Almanya’da interseks genital mutilasyonunu yasaklayan bir yasa bulunsa da, bu yasa kötüye kullanılabilecek boşluklara sahip ve bu mahkeme kararı da söz konusu boşluklara iyi bir örnek.

Mahkeme, diğer hususların yanı sıra, çocuğun ürogenital sinüs ile doğması nedeniyle müdahalenin “çocuğun yüksek yararına” olacağını savunan disiplinler arası bir komisyon tarafından hazırlanan rapora dayanarak talebi onayladı[2].

OII Almanya ve OII Avrupa, mahkeme kararını eleştirerek kararın neden yanlış olduğunu yorumladı. İki örgütün yorumu Aile Mahkemesinin kararı[3] ve açıklayıcı memorandum da dahil olmak üzere “cinsiyet gelişimi çeşitlilikleri olan çocukların korunmasına yönelik” kanun metni (19/27929)[4] gibi kamuya açık materyallere dayanıyor. 

Yorumdaki tıbbi nitelikteki her türlü açıklamanın, interseks bireylerin bakımına insan hakları temelli bir yaklaşım benimseyen deneyimli bir tıp uzmanının girdilerine dayandığı da vurgulandı.

OII Almanya ve OII Avrupa, mahkemenin kararında çocuğun sağlığınının yararına ilişkin bir özellik bulunmadığına dikkat çekerek, mahkemenin yetkisini aştığını ve kozmetik müdahaleye izin vererek kanunu yanlış uyguladığını iddia etti. Özellikle, mahkemenin yetkisini aşmasına ve aile mahkemelerinin söz konusu çocuk için bir cinsiyet seçerek ve bunu çocuğun cinsiyet özelliklerine yönelik cerrahi müdahaleleri haklı göstermek için kullanarak interseks çocukların bedensel özerklik ve cinsiyet kimliklerini kendi kendilerine belirleme haklarını ellerinden alma riskine karşı uyarı yapıldı.

Açıklamada, mahkemenin kararına neden karşı çıkıldığının detaylandırıldığı bir kısımda şunlara yer verildi:

“Kararda yer alan aşağıdaki unsurların kanunun ruhuna ve ilkelerine aykırı olduğunu düşünüyoruz:

– Mahkeme, bir yaşında olan interseks çocuktan “kız çocuğu bedenine sahip” olarak bahsetmektedir. Bununla birlikte, mahkeme kararının kendisi, çocuğun bir cinsiyet gelişim çeşitliliğine sahip olduğunu açıkça vurgulamaktadır. 

Bu hem tutarsız hem de manipüle edici bir yaklaşımdır.

– Mahkeme, interseks çocuğun gelecekte heteronormatif penetratif cinsel ilişkiye girmek isteyeceğini varsaymaktadır ve çocuğa cinsiyet atamaya çalışmaktadır.

– Mahkeme (burada sözde disiplinler arası komisyonun tıbbi açıklamasını takip ederek) “kadın” vajinal açıklığı için doğru yerin perine olduğunu ve bu nedenle prosedürün bir kısmının perinede yeni bir giriş oluşturmak olacağını belirtmektedir, ayrıca, söz konusu klitoral organın “önemli ölçüde genişlemiş” ve “penis benzeri bir yapıya” sahip olduğunu belirtmektedir. Bu yaklaşımla mahkeme kadın cinsiyetinin standartlarını belirlemeye kalkışmaktadır.

– Ayrıca çocuğun cinsel organlarından hem “klitoris” hem de “penis benzeri bir yapı” olarak bahsedildiği de belirtilmelidir. Klitoris ve penis, cinsiyet/toplumsal cinsiyet ikilemiyle bağlantılı olarak kullanılan terimler olduğundan, mahkeme yanlı bir argüman ortaya koymaktadır. Almanya’da dört farklı cinsiyet ifadesi seçeneği olduğu göz önüne alındığında, çocuğun kendisini erkek/kadın ikiliği içinde tanımlayacağını varsaymak da yanlıştır.”

Kanun Neyi Yasaklıyor?

25 Mart 2021’de Alman Federal Meclisi, federal hükümetin “cinsel gelişim çeşitliliklerine sahip çocukların korunması” (19/24686) kanun tasarısını kabul etti. Kanun, interseks çocukları hayati olmayan, acil olmayan tıbbi müdahalelerden korumak için ilk ancak kapsamlı olmayan bir çerçeve sunuyor.

Yasa üç olası durumu öngörüyor:

Yalnızca “uyum sağlamayı”, yani çocuğun fiziksel görünümünü değiştirmeyi amaçlayan müdahaleler= müdahale yasadışı, ebeveyn izni mümkün değil

Bu durumda, ebeveynlerin veya yasal vasilerin “rıza veremeyecek durumda olan ve ‘cinsiyet gelişim çeşitliliklerine’ sahip olan bir çocuğun tedavisine rıza göstermesini yasakladığından, ebeveyn izni mümkün değildir. Söz konusu müdahaleler, yalnızca çocuğun fiziksel görünümünü erkek veya kadın cinsiyete benzer hale getirmek amacıyla gerçekleştirilir ”. (§ 1631e (1.1))

Ertelenemez ve hayati önem taşıyan müdahaleler= yasal müdahale, ebeveyn izni mümkündür

Bu durumda, ek bir prosedür olmaksızın ebeveyn onayı mümkündür ve kanunun gerekçelendirilmesi şöyledir: “Yaşamın devamı veya sağlık için bir tehlike varsa ve bir operasyonun hızlı bir şekilde yapılması gerekiyorsa, çocuğun tam bir anlayış ve muhakeme kapasitesine sahip olsaydı buna rıza göstermiş olacağı varsayılmalıdır. Bu nedenle bu tür bir işleme, belirtilen dar koşul altında izin verilir. Bu gibi durumlarda aile mahkemesinden müteakip bir izin gerekmez. Ancak, ceza hukuku veya medeni hukuk kapsamında daha sonra gözden geçirme olasılığı hala açıktır. ” (s. 28)

Şu anda somut bir sağlık riski olup olmadığına bakılmaksızın, algılanan bir işlevsel bozukluğun ortadan kaldırılmasını amaçlayan müdahaleler= aciliyet konusu olan müdahaleler haricinde aile mahkemesinin onayıyla yasal müdahale edilebilir

Madde 1631e (2), ebeveynlerin bu koşullarda “rıza veremeyen ve cinsiyet gelişimi farklılığı olan bir çocuğun iç veya dış cinsiyet özelliklerine yönelik cerrahi müdahalelere rıza gösterebileceğini” belirtir. “Bu müdahaleler de çocuğun fiziksel görünümünün dişi ya da erkek görünüme yaklaştırabilir ancak müdahalenin çocuğun kendisi rıza gösterecek yaşa gelene kadar ertelenemeyecek kadar acil ve gerekli olması şartı aranır ve § 1631e (1) maddesinde yasaklandığı için tek amacı çocuğun görünüşünü uyumlamak olan müdahalelere izin verilemez.”

Daha fazla ayrıntı için bu içeriğimizi okuyabilirsiniz: https://interdayanisma.org/2021/04/09/iyi-bir-ilk-adim-almanya-interseks-ameliyatlarini-yasakladi-ancak-yasal-bosluklar-var/

[1] CAH, böbreklerin üzerinde ceviz büyüklüğünde bir çift organ olan böbreküstü bezlerini etkileyen bir interseks varyasyonu olan konjenital adrenal hiperplazi (CAH) anlamına gelmektedir. Böbreküstü bezleri, vücudun hastalık veya strese karşı tepkisini düzenleyen kortizol de dahil olmak üzere önemli hormonlar üretir.

[2] Ürogenital sinüs, ortak bir boşaltım kanalında sonlanan üretra ve vajinayı ifade eder.

[3] Buradan ulaşabilirsiniz: https://www.landesrecht-bw.de/bsbw/document/NJRE001567840

[4] Buradan erişilebilir: https://dip21.bundestag.de/dip21/btd/19/279/1927929.pdf